Mjadala Mkuu wa UNGA81 wafunga pazia

Baada ya siku sita za hotuba kutoka kwenye mimbari ya ukumbi wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa, neno moja lilijitokeza zaidi ya mengine yote: amani. Ripoti hii ya mwisho ya Muhimu Yaliyojiri inakupatia muhtasari wa ujumbe ambao ulisikika kote katika Ukumbi wa Baraza Kuu, na inaangazia hatua ambazo chombo hicho chenye wanachama 193 kinapaswa kuchukua kuanzia hapa.

Akihitimisha Mjadala Mkuu wa kila mwaka siku ya Jumatatu, Rais wa Baraza Kuu, Balozi Khalilur Rahman, amesema viongozi walikabiliana na ulimwengu wenye migogoro, maendeleo yaliyokwama, kuongezeka kwa ukosefu wa usawa, na mabadiliko ya kiteknolojia yanayokwenda kwa kasi. Lakini licha ya mitazamo iliyotofautiana sana, alisikia msimamo mmoja wa pamoja: Umoja wa Mataifa bado ni wa chombo muhimu.

Siku sita mambo sita ya msingi

Amani ilipewa kipaumbele

Viongozi waliizungumza si kama lengo la mbali, amesema Rais Rahman, bali kama ulinzi wa dharura wa Mkataba wa Umoja wa Mataifa, sheria za kimataifa na ulinzi wa raia.

Ukomo wa Malengo ya Maendeleo Endelevu unakaribia

 Kwa kuwa ni sehemu ndogo tu ya Malengo ya Maendeleo Endelevu (SDGs) iliyo kwenye mwelekeo wa kufikiwa, ametoa jibu la moja kwa moja kuhusu iwapo mambo mengi zaidi yalipaswa kufanywa: “Jibu lazima liwe ndiyo yenye msisitizo mkubwa.”

Ukosefu wa usawa unaathiri mjadala

Amebainisha kuwa nchi zinazokabiliwa na mizigo mikubwa zaidi ya madeni, hatari kubwa zaidi za mabadiliko ya tabianchi na vikwazo vikubwa vya kifedha pia ni miongoni mwa nchi zenye ushawishi mdogo zaidi katika taasisi zinazoongoza uchumi wa dunia.

Haki za binadamu hujaribiwa wakati kuzitetea kunapokuwa kugumu

 Alielekeza hasa kwenye namna raia, watu wa makundi madogo, wahamiaji na wakimbizi wanavyotendewa, pamoja na kutengwa kwa wanawake na wasichana katika elimu, ajira na maisha ya umma.

Akili Mnemba (AI) imefika katikati ya mjadala

Miaka minne tu iliyopita, alisema, ni wajumbe watano pekee waliozungumzia akili bandia katika Ukumbi wa Baraza Kuu. Mwaka huu, wajumbe 128 walifanya hivyo, huku masuala ya udhibiti, uwajibikaji na upatikanaji wa teknolojia kwa usawa yakiwa miongoni mwa hoja kuu.

Uaminifu huenda ikawa vigumu zaidi kurekebisha

 “Uaminifu hauwezi kulazimishwa,” Rais Rahman alisema. “Lazima upatikane kupitia uwiano kati ya maneno na matendo.”

Kuongezeka kwa kasi ya AI

Mabadiliko ya kushangaza ni haya: takwimu za Rais Rahman zinaonesha jinsi mazungumzo ya kidiplomasia yalivyobadilika kwa kiasi kikubwa.

Amesema AI ilijadiliwa na wajumbe wengi zaidi mwaka huu kuliko mabadiliko ya tabianchi au haki za binadamu. Viongozi waliona uwezekano mkubwa sana katika teknolojia hiyo, lakini pia waliibua maswali mazito: Nani anaitengeneza? Nani anafaidika? Nani anabeba hatari?

Amesisitza kauli moja hasa: “Hakuna mashine yenye uhalali wa kidemokrasia. Hakuna algoriti inayorithi wajibu wa kikatiba.”

Ujumbe wake ulikuwa wazi: usimamizi wa teknolojia lazima ubaki ukimlenga binadamu, uwe shirikishi na uitikie mahitaji ya nchi zinazoendelea, huku ukiepuka mgawanyiko mpya ambapo nchi na kampuni chache zinadhibiti teknolojia zinazounda mustakabali wa kila mtu.

Mageuzi ni zaidi ya bajeti

Swali kubwa ni hili: Je, taasisi iliyojengwa  ajili ya enzi ya zilizopita inaweza kutoa matokeo katika enzi hii?

Rais Rahman amesema wazungumzaji walitetea kwa nguvu mfumo wa ushirikiano wa kimataifa, huku wakitaka mageuzi ya taasisi ambazo kupitia hizo mfumo huo unatekelezwa.

Amesema mabadiliko ya kiutawala pekee hayatatosha, akisisitiza wito wa mageuzi ya kina zaidi ya kisiasa na kuelezea kuendelea kwa Afrika kutengwa na uanachama wa kudumu katika Baraza la Usalama kama hali ya kutotendewa haki.

Hatimaye, amependekeza kwamba mfumo wa ushirikiano wa kimataifa unapaswa kupimwa kwa matokeo badala ya mchakato: si kwa idadi ya maazimio yaliyopitishwa au mikutano iliyofanyika, bali kwa iwapo hatua za pamoja “zinabadilisha hali halisi ilivyo uwanjani.”

Takwimu

Kwa mujibu wa Rais wa Baraza Kuu, wazungumzaji 194 walihutubia wakati wa Mjadala Mkuu wa mwaka 2026, wakiwemo Wakuu wa Nchi na Serikali 113, mwana wa mfalme mmoja, Makamu wa Rais 11, Naibu Mawaziri Wakuu saba na Mawaziri 48.

Na kinachofuata: Hotuba zinaisha, lakini kazi inaendelea

Jumatatu inahitimisha Mjadala Mkuu, si kikao cha Baraza Kuu.

Kuanzia tarehe 1 Oktoba hadi Desemba, Baraza hilo lenye wanachama 193 litaingia kwa kina zaidi katika kazi zake za msingi, likijadili masuala ya kimataifa, kuchagua viongozi muhimu na kuzingatia bajeti ya Umoja wa Mataifa.

Sehemu kubwa ya mazungumzo ya kina na uandishi wa rasimu itahamia katika Kamati zake Kuu sita, ambako kila Nchi Mwanachama inawakilishwa na masuala yanayojadiliwa yanaanzia upokonyaji wa silaha na usalama wa kimataifa hadi masuala ya kiuchumi, kifedha, kibinadamu na kijamii.

Na kuna uamuzi mmoja muhimu sana unaokuja: kufuatia pendekezo kutoka kwa Baraza la Usalama, Baraza Kuu litamteua Katibu Mkuu anayefuata wa Umoja wa Mataifa, ambaye atamrithi António Guterres tarehe 1 Januari 2027.

Kama Rais Rahman alivyosema alipokuwa akifunga mjadala: “Huu ni mwanzo tu wa kikao.”