Nchi masikni zataka nchi tajiri zitimize ahadi zao za kuwapatia fedha

8 Novemba 2021

Mafuriko makubwa, mioto ya nyika inayoangamiza misitu, na kupanda kwa kina cha bahari pamoja na maelfu ya maisha ya watu yanayokatizwa na majanga hayo  na riziki wza watu zinazoendelea kuathiriwa, ni hali halisi ambayo mataifa mengi tayari yanakabiliana nayo.  

Sauti kutoka kwa mataifa yaliyomsitari wa mbele katika kuathirika na mabadiliko ya tabianchi na athari zake zimekuwa ni hatua kubwa ya kuanza wiki ya pili ya mkutano wa Umoja wa Mataifa wa mabadiliko ya tabianchi COP26, ambao ilianza Jumatatu iliyopita huko Glasgow kwa kuzingatia 'makubaliano, hasara na uharibifu'.

Wito wao mkuu:

Nchi zilizoendelea lazima zitekeleze ahadi zao za fedha na msaada kwa mataifa madogo ambayo yamo katika hatari ya kupoteza kiasi kikubwa vita dhidi ya mabadiliko ya tabianchi 

“Kutoka baharini kuliibuka uhai, amani na faraja, ulimwengu ambao haukujulikana kwa wengi lakini ule ulikuwa mmoja na watu wangi. Tutakumbuka wakati ambapo nyumba zetu tulijivunia na zilisimama hapa, lakini leo hii hazipo tena. Mahali hapo sasa pamemezwa na bahari”. 

Siku ya nane ya mktano huo wa kimataifa wa mabadiliko ya tabianchi ambayo ilianza kwa shairi lililokaririwa na mwanaharakati kutoka Papua New Guinea, taifa la kisiwa ambalo liko Kusini-Magharibi mwa Pasifiki.  
Maneno yake yalisikika katika chumba chote cha mikutano katika Eneo la Bluu, huku machozi yakionekana kumtiririka mashavuni mwake. 

"Hatutawahi kujua ni lini mawimbi yanapanda na kumeza nyumba zetu. Tamaduni zetu, lugha zetu na mila zetu zitachukuliwa na bahari. Unaposema ifikapo 2030 hadi 2050, unawezaje kuona tarehe za mwisho za miaka 9 hadi 29 wakati watu wangu wamethibitisha kwamba lazima tuchukue hatua sasa na tusipoteze muda tena, "amesema na kufafanua kuwa bahari iliyowahi kuwapa watu wake maisha, sasa imekuwa "mnyongaji".

Hakuwa peke yake. Mita chache tu kutoka katika chumba tofauti, mwanamke mwingine kijana na aliyenusurika katika kimbunga kikali cha Haiyan kilichopiga Ufilipino miaka minane iliyopita hivi leo, alikuwa na ujumbe mzito sawa na huo kwa dunia 

“Waliacha kuhesabu idadi ya waliofariki dunia ilipofikia 6,000, lakini kuna miili 1,600 bado haijapatikana. Leo, bado tunapigia kelele haki kwa marafiki na familia zetu ambao wamepoteza maisha kutokana na majanga ya tabianchi. Vijana wa Ufilipino wanapigania wakati ujao ambao haujajawa na wasiwasi na hofu kwamba Haiyan nyingine inaweza kuja wakati wowote kutishia maisha na ndoto za wapendwa wetu. Hatustahili kuishi kwa hofu,” amesema. 

Kwake, COP26 inapaswa kuwa fursa ya kutetea ‘ajenda ya hasara na uharibifu’. 
"Leo miaka minane haswa tangu Haiyan ibadilishe maisha ya Wafilipino, athari za mabadiliko ya tabianchi zinazidi kuwa mbaya. Hawapaswi kusubiri haki, "alisema, na kuongeza kuwa makampuni na watoaji wengine wa hewa ukaa wanapaswa kuwajibika. 

Vita vya hasara na uharibifu 

Neno ‘hasara na uharibifu’ linatumika ndani ya mchakato wa mkataba wa Umoja wa Mataifa wa mabadiliko ya tabianchi (UNFCCC) kurejelea madhara yanayosababishwa na mabadiliko yatabianchi yanayosababishwa na binadamu. 
Hata hivyo, jibu linalofaa kwa suala hili limepingwa tangu kupitishwa kwa Mkataba huo. 
Kuanzisha dhima na fidia kwa hasara na uharibifu limekuwa lengo la muda mrefu kwa nchi zilizo hatarini na zinazoendelea katika Muungano wa nchi za visiwa vidogo (AOSIS) na Kundi la nchi zenye maendeleo duni katika mazungumzo.

Hata hivyo, nchi zilizoendelea kwa miaka mingi zimepinga miito ya kujadili suala hilo. 
"Miaka sita baada ya mkataba wa Paris, ambao una vipengele vyake kuhusu hasara na uharibifu, nchi ndogo bado zinapaswa kupigana ili kuwa na ajenda kuhusu suala hili katika COP," amesema mwakilishi wa NGO ya Climate International wakati wa mkutano na waandishi wa habari. 

Mada nyingine kuu ya siku:

kuhimili ambayo pia ina suala la kifedha linalohusika.  

Viongozi kutoka nchi za visiwa vidogo zinazoendelea wamesema wazi kwamba ahadi za wiki iliyopita kuhusu misitu, kilimo, fedha za kibinafsi na mambo mengine bado hazitoshi. 

"Tunakaribisha ahadi mpya zilizotolewa wiki iliyopita, lakini kwa heshima inayostahili kuwa waaminifu siwezi kuhisi msisimko wowote kwao . Ahadi nyingi mpya hazipo, na zingine zimejitokeza na ahadi zisizo za kutosha ambazo zimefanikiwa tu kuweka vikwazo vya kupunguza kasi kwenye barabara inayoelekea upande usiofaa wa nyuzi joto 1.5,” amesema Frank Bainimarama, waziri mkuu wa Fiji. 
 

Wanaharakati wa mabadiliko wakiwa katika maandamano huko Glasgow kwenye mkutano wa umoja wa Mataifa wa mabadiliko ya tabianchi COP26
UN News/Conor Lennon
Wanaharakati wa mabadiliko wakiwa katika maandamano huko Glasgow kwenye mkutano wa umoja wa Mataifa wa mabadiliko ya tabianchi COP26

Ahadi iliyovunjika 

Tangazo la wiki iliyopita kwamba ahadi ya dola bilioni 100 kwa mwaka kwa mipango ya ufadhili wa mabadiliko ya tabianchi katika nchi zinazoendelea itacheleweshwa tena ilikuwa “ndio nongwa iliyotawala chumba cha mkutano” siku leo lakini ilikubaliwa na viongozi wengi. 

"Mataifa yaliyoendelea yanatuangusha, wao ndio wenye rasilimali na teknolojia kuleta mabadiliko lakini wameacha uwezekano wa nishati safi na kukabiliana na hali hiyo kwa kukosa kutimiza ahadi ya dola bilioni 100 kwa miaka miwili mfululizo. Sisi, tulio hatarini zaidi tunaambiwa wanyonye na tusubiri hadi 2023”, ameongeza Bw. Bainimarama. 

Waziri Mkuu amekumbusha kwamba tangu kusainiwa kwa mkataba wa Paris, “vimbunga 13 vimepiga Fiji, na kwa hivyo, kujenga ustahimilivu lazima hakuwezi kucheleweshwa, na kwa hilo, pesa zinahitajika  ni suala lililo wazi na rahisi." 

Ameongeza kuwa "Siko tayari pamoja na kila Mfiji kufanya kile kinachohitajika ili kuhakikisha mnyororo wetu wa chakula na kuhakikisha kuwa tunaweza kukuza uchumi wa kisiwa chetu. Tuna masuluhisho na tunataka kuonyesha uzoefu wetu kila wakati”, amesisitiza, akiwaambia wajumbe kwamba tayari wametoa hifadhi kwa watu wa mataifa ya visiwa vya Kiribati na Tuvalu iwapo nyumba zao zitakuwa za kwanza kutoweka. 
Waziri wa hali ya hewa na mazingira wa Grenada Simon Stiell pia amesema ahadi zilizotolewa wiki iliyopita zinahitaji kugeuzwa vitendo ili kuonyesha hatua za maana ardhini. 

“Mabadiliko ya tabianchi kwetu visiwani si jambo la kufikirika. Ni bayana na tunaishi nayo kila siku na endapo kuyapunguza ni mbio za marathon kutufikisha kwenye lengo hilo la  nyuzi joto 1.5, basi kukabiliana na hali ni mwendo wa kasi kwa sababu ya athari na dharura ya kulinda maisha na riziki zetu”, amesisitiza. 

Wakati huo huo, Kathy Jetñil-Kijiner, mjumbe wa mabadilikoya tabianchi kutoka Visiwa vya Marshall amesema kuwa sayansi inaanza kufichua kuwa hatua za kukabiliana na hali hiyo zitagharimu zaidi ya dola bilioni 100 kwa mwaka. 

"Tunaangalia mabilioni ya dola kwa ajili ya kutekeleza mipango yetu ya kitaifa ya kukabiliana na hali hiyo. Tumepokea tafiti za awali zinazotuonyesha makadirio ya makumi ya mabilioni yad ola kwa ajili ya kurejesha ardhi, kuinua sehemu za ardhi zetu na uhamiaji wa ndani. Tunapojadili ma;engo mapya ya kifedha ifikapo 2025 lazima yawe msingi wa sayansi, lengo la kwanza lilikuwa makisio,” ameeleza. 

Obama mtoto wa kisiwani atoa wito wa hatua sasa 
 

Rais wa zamani wa Marekani Barack Obama akihutubia Kongamano la Mabadiliko ya tabianchi la COP26 huko Glasgow, Scotland, akiwahimiza wajumbe kukabiliana na changamoto zinazosababishwa na mabadiliko ya tabianchi
UNFCCC/Kiara Worth
Rais wa zamani wa Marekani Barack Obama akihutubia Kongamano la Mabadiliko ya tabianchi la COP26 huko Glasgow, Scotland, akiwahimiza wajumbe kukabiliana na changamoto zinazosababishwa na mabadiliko ya tabianchi

Katika mshangao kwa baadhi ya wahudhuriaji wa COP26, rais wa zamani wa Marekani Barack Obama amehudhuria mkutano huo na wawakilishi wa mataifa ya visiwa vidogo.

Kwa kuwa alizaliwa na kukulia huko Hawaii, anajiita 'mtoto wa kisiwani' na akasema kwamba ulimwengu haufanyi vya kutosha kwa visiwa hivyo, ambavyo vinatishiwa zaidi sasa kuliko hapo awali. 

"Hili sio jambo ambalo ni miaka 10, 20 au 30 mbele, hii ni sasa, na lazima tuchukue hatua sasa," amesema. 

Aliwaalika wajumbe kusonga mbele kwa kuunganisha nguvu. Akinukuu msemo wa zamani wa Kihawai, Bw. Obama ameongeza kuwa “Ikiwa unataka kuupiga mtumbwi ni bora nyote muwe mnapiga makasia upande mmoja kwa wakati mmoja. Hiyo ndiyo njia pekee ya kusonga mbele. Hiyo ndiyo aina ya ari unayohitaji kusonga mbele." 

Baadaye mchana, Bw. Obama alihutubia kikao cha COP26, ambapo alijitolea kusukuma hatua za mabadiliko ya tabianchi kama raia wa binafsi na akaweka wazi kwamba kuhakikisha hali ya joto inasalia chini ya nyuzi joto 1.5C kitakuwa kibarua kigumu. 

“Ushirikiano wa kimataifa umekuwa mgumu siku zote, unafanywa kuwa ngumu zaidi na habari potofu na propaganda zinazotoka kwenye mitandao ya kijamii siku hizi. Kupata watu kufanya kazi pamoja katika kiwango cha kimataifa kunahitaji muda, na huo ndio wakati ambao hatuna. Ikiwa tunafanya kazi kwa bidii kwa muda mrefu na vya kutosha, ushindi huo unaongezeka.” 

Pia amewahimiza vijana kuzungumza na familia zao kuhusu mabadiliko ya tabianchi akisema "Sayari yetu imejeruhiwa na matendo yetu. Majeraha hayo hayatapona leo au kesho lakini ninaamini tunaweza kupata maisha bora ya baadaye. Inatubidi." amesema. 

Bernard Ewekia, mwanafunzi kutoka Tuvalu, akipiga picha kwenye banda la nchi yake la COP26 kwenye Mkutano wa mabadiliko ya tabianchi huko Glasgow, Scotland.
UN News/Laura Quinones
Bernard Ewekia, mwanafunzi kutoka Tuvalu, akipiga picha kwenye banda la nchi yake la COP26 kwenye Mkutano wa mabadiliko ya tabianchi huko Glasgow, Scotland.

Hali ya mazungumzo ya COP26 

Wakati huo huo, urais wa COP26 ulifanya tukio la tathimini kujadili hali ya sasa ya mazungumzo katika mkutano huo. Wawakilishi wa nchi zinazoendelea walitoa wito mkali wa kutatua masuala yaliyosalia kwenye ajenda yaweke msisitizo maalum wa fedha. 

Wamesema pia kwamba wingi wa ahadi zilizotangazwa wiki iliyopita zinakaribishwa, lakini hatua bado hazionekani. 

"COP bila fedha madhubuti haiwezi kutajwa kuwa na mafanikio," amesema waziri wa mazungumzo wa Guinea anayewakilisha nchi za G77 na China. 

"Tumesikitishwa kwamba nchi zilizoendelea haziko tayari kujadili masuala ya fedha", ameongeza, akizishutumu kwa kutoa "ahadi tupu." 

Antigua na Barbuda, zinazowakilisha Muungano wa nchi za visiwa Vidogo (AOSIS), zilishughulikia kushindwa kuwasilisha dola bilioni 100 za fedha za mabadiliko ya tabianchi kutoka kwa nchi zilizoendelea, pamoja na kutokuwa na uhakika wa fedha za kukabiliana na hali hiyo, na kusisitiza kwamba tamaa lazima iwe kubwa zaidi. 

"Mti ukianguka msituni na hakuna mtu anayeusikia, hautoi sauti. Tukio la awali la NDC lilifanyika kwa muda mfupi usiku katika chumba kidogo na mwingiliano wa muziki. Wenzangu, hatukuwepo kusikia. Ripoti inaonyesha pengo kubwa la matarajio, tunahitaji NDC zenye nguvu zaidi za 2030 zenye mipango madhubuti ya utekelezaji”, Waziri amesema, akisisitiza kwamba ripoti hiyo, ambayo inajadili ahadi za kitaifa za kupunguza uzalishaji wa hewa ukaa, inaonyesha ongezeko la asilimia 13 la hewa chafuzi, badala ya 45 kupunguza asilimia inayohitajika ili kupunguza ongezeko la joto duniani. 

Bhutan, akiwakilisha kundi la nchi za maendeleo duni zisizoendelea (LDC) alilaumu kwamba matamshi ya umma yanayotolewa na nchi mara nyingi yanatofautiana na yale yanayosikika kwenye mazungumzo. 
"Tulikuja Glasgow tukiwa na matarajio makubwa. Tunahitaji ahadi dhabiti ili kuhakikisha maisha ya watu bilioni wanaoishi katika LDCs katika siku zijazo. Bado kuna mambo muhimu katika mazungumzo ambayo tunahitaji kusuluhisha wiki hii”, amesisitiza. 

Mwakilishi huyo alikuwa akirejelea mambo ya uwazi, masoko ya hewa ukaa, kile kinachoitwa 'Kitabu cha Sheria cha Paris' sheria zinazohitajika kutekeleza mkataba wa Paris wa 2015, pamoja na fedha, ambazo rais wa COP26 alitangaza zitashughulikiwa katika wiki hii ya mwisho ya mazungumzo. 

 

♦ Kutembelea ukurasa maalum wa COP26 bofya  hapa.
♦ Iwapo ungependa kupokea taarifa kutoka UN News Kiswahili kila wakati zinapochapishwa jisajili  hapa.
♦ Pia unaweza kupakua apu ili kusikiliza matangazo yetu wakati wowote popote ulipo.
♦ Tembelea pia chaneli yetu ya Youtube na pia Soundcloud na Twitter